Ogólny opis problemu

Według encyklopedii PWN konsumpcjonizm to nadmierne przywiązywanie wagi do zdobywania dóbr materialnych1, zatem jest postawą, która polega na zdobywaniu dóbr materialnych bez żadnego usprawiedliwienia, oraz uznawanie posiadania tych dóbr jako wyznacznik jakości życia. Za jeden z powodów powstania konsumpcjonizmu uznaje się rozwój cywilizacyjny i globalizacje. 

    Joanna Byrska wyróżnia dwa rodzaje społeczeństw. Społeczeństwo produkcyjne, które zaspokaja swoje podstawowe potrzeby człowieka przez dobra już wytworzone. W tym społeczeństwie popyt dominuje nad podażą lub jest równy. Drugie społeczeństwo jest to obecne społeczeństwo, które powstało w drugiej połowie XX wieku – społeczeństwo konsumpcyjne. Tutaj to podaż dominuje nad popytem i niektóre z potrzeb człowieka zostały sztucznie wygenerowane. Główną cechą społeczeństwa konsumpcyjnego jest zjawisko nadmiaru i nadprodukcji. 2  Również Grzegorz Francuz używa w swojej książce pojęcia „potrzeby sztuczne”, które uważa jako źródło nadmiernego konsumpcjonizmu. Autor wyróżnia przy tym istnienie potrzeb naturalnych i potrzeb sztucznych. 3
    Nadmierny konsumpcjonizm społeczeństwa powoduje wiele negatywnych skutków. Jednym z nich jest marnotrawstwo jedzenia. Wzrost dochodów w ostatnich kilkunastu latach sprawił, że podwyższył się komfort życia ludzi oraz spowodował wzrost konsumpcji dóbr, w tym jedzenia. Z licznych badań wynika, że marnotrawstwo żywności jest ogromnym problemem na całym świecie.  

Dane z badań związanych z marnotrawstwem żywności: 

• Według danych FAO z 2011 r., na świecie, co roku wyrzuca się 1,3 mld ton jedzenia. Stanowi to ponad 30% produkowanej żywności nadającej się do spożycia.
• (…) tylko na terenie Unii Europejskiej straty żywności wynoszą 89 mln ton rocznie, co stanowi ok. 179 kg w przeliczeniu na jednego mieszkańca  
• Każdego roku na terenie samej Unii Europejskiej marnotrawi się ok. 50% żywności w sytuacji, gdy 79 mln mieszkańców UE żyje poniżej progu ubóstwa, a 16 mln korzysta z pomocy instytucji charytatywnych.  
• Najwięcej żywności wyrzucają: gospodarstwa domowe (42%), gdzie 2/3 ilości wyrzucanej można byłoby uniknąć (…)  
• (…) najczęstszym powodem wyrzucania żywności przez konsumentów jest przekroczenie terminu przydatności do spożycia (51%), niewłaściwe przechowywanie (31%) oraz nieodpowiednia jakość produktów żywnościowych (26%).4 

    Dane te są niestety przerażające, ukazują miliony, a nawet miliardy wyrzucanego jedzenia rocznie, z czego 43% jest wyrzucana przez konsumentów. Proces produkcyjny żywności jest obciążający dla środowiska naturalnego, poprzez zużywanie do tego procesu wody i energii, emitując przy tym gazy cieplarniane, które powodują zmiany klimatu. Żywność pakowana najczęściej jest w plastikowe opakowania, których produkcja także pochłania wodę oraz energię i to właśnie w tych opakowaniach ląduje ona w koszach, przyczyniając się dodatkowo do zaśmiecania środowiska.  

Marnotrawstwo jedzenia to tylko część problemu związanego z konsumpcjonizmem. Wśród branż, które mogę wymienić jako związane z nadmierną konsumpcją jest: moda, elektronika oraz motoryzacja. Wszystkie te branże wpływają na środowisko, jednak to do konsumenta należy decyzja co i w jakiej ilości zakupi. Dlatego chcę zbadać przytoczony problem, dowiedzieć się jak działa proces nadmiernej konsumpcji od strony społeczno-psychologicznej człowieka oraz jakie negatywne skutki powoduje. 

1Konsumpcjonizm w: Encyklopedia powszechna PWN, 2020, Pobrane z: https://sjp.pwn.pl/sjp/konsumpcjonizm;2473455, 17.11.2020

2 Byrska, J. M. (2018). Konsumpcjonizm jako błąd mentalny. Logos i Ethos, 45, 135-147.

3 Francuz, G. (1999). O nową integrację wychowania. Impuls, Kraków, s.143

4 Śmiechowska, M. (2015). Zrównoważona konsumpcja a marnotrawstwo żywności. In Annales Academiae Medicae Gedanensis (Vol. 45, No. 1, pp. 79-87).